Huttenkloas leeft nog in Oldenzaal
CultuurOLDENZAAL - Het is inmiddels bijna 250 jaar geleden dat Klaas Annink, beter bekend als Huttenkloas, in Oldenzaal voor de rechter verscheen en later de doodstraf kreeg. Toch is zijn naam nog springlevend in de stad en ver daarbuiten. Afgelopen week stond Oldenzaal opnieuw in het teken van de beruchte boef uit Twente, met lezingen, wandelingen en verhalenavonden en middagen die veel publiek trokken.
De belangstelling verbaast niet. Het verhaal van Huttenkloas heeft alle ingrediënten van een spannende misdaadroman: armoede, brute overvallen, verdwenen reizigers en een berucht proces dat zijn climax vond in Oldenzaal. Voor wie het verleden niet meer scherp op het netvlies heeft: Klaas Annink werd in 1710 geboren in Bentelo en woonde later met zijn gezin in een eenvoudige plaggenhut. Samen met zijn gezin zou hij volgens de overlevering tientallen misdrijven op zijn naam hebben, variërend van diefstal tot moord.
In de jaren zeventig van de achttiende eeuw nam de onrust onder de bevolking toe. Reizigers durfden bepaalde routes nauwelijks meer te nemen en de naam Huttenkloas werkte als een schrikbeeld. Uiteindelijk greep de justitie in. In 1772 werd Annink gearresteerd en opgesloten in Oldenzaal. Daar begon het proces dat de geschiedenisboeken zou halen. Getuigenverklaringen, geruchten en bekentenissen liepen door elkaar, maar de rechtbank achtte de bewijzen voldoende voor een zware straf. In 1775 werd Huttenkloas ter dood veroordeeld en op gruwelijke wijze terechtgesteld.
Die gebeurtenis liet diepe sporen na. Voor de rechtspraak in Twente was het een krachtig signaal: misdaad loonde niet. Voor de bevolking groeide het verhaal uit tot een legende, doorverteld rond de haard en later vastgelegd in boeken, toneelstukken en liederen. Het verhaal van Huttenkloas is typisch Twents erfgoed.
Of hij werkelijk alle daden heeft gepleegd die hem werden toegeschreven, is twijfelachtig. Maar zijn naam werd hét symbool van angst en criminaliteit in een tijd van armoede. Dat blijkt ook uit de manier waarop Oldenzaal en omliggende dorpen het verhaal levend houden. Tijdens de recente Huttenkloas wandeling stonden deelnemers stil bij historische plekken waar zijn proces en gevangenschap plaatsvonden. In lokale cafés vloeiden de verhalen rijkelijk, vaak aangedikt met spannende details die van generatie op generatie zijn overgeleverd.
Het is meer dan alleen een spannend verhaal, het zegt ook iets over de samenleving toen en nu. Hoe gaan we om met armoede, met rechtspraak, en met angst? Het zijn vragen die nog altijd relevant zijn. Dat de belangstelling onverminderd groot blijft, werd deze week duidelijk. Jong en oud luisterden ademloos naar de gruwelijke details, maar ook naar de bredere context van de achttiende eeuw. Het illustreert dat de naam Huttenkloas nog lang niet is verdwenen uit het collectieve geheugen. Zo is Oldenzaal opnieuw even teruggekeerd naar een donker, maar fascinerend hoofdstuk in zijn geschiedenis. Een hoofdstuk dat nog altijd stof tot nadenken geeft.
De voorstelling was in mijn beleving een van de bovenste plank. Een Amsterdammer die perfect plat Oldenzaals sprak (Albert Klein Kranenburg) dat was in mijn beleving heel bijzonder. De veroordeling van Huttenkloas was een theater ervaring van de bovenste plank. Het publiek werd op een bijzondere wijze betrokken en nam interactief deel met de groen - rode keuze bordjes. Voor mij niet moeilijk een keuze te maken als je tegen de doodstraf bent. Genoten vooral van Huttenkloas en de Drost van de vele jeugdige medespelers de muzikanten de zangers, de vele vrijwilligers en van de heerlijke ontspannen nazit. Complimenten voor allen.
